Thật kỳ lạ, khi vách núi dựng đứng có hàng chục tổ ong rừng khổng lồ, mỗi tổ to bằng nửa cái chiếu treo lủng lẳng trên vách đá, nhưng không ai dám lấy. Càng kỳ lạ hơn, khi những tổ ong này đã hiện diện trên đó cả trăm năm qua và không ai dám ăn trộm.

Trong chuyến đi rừng tìm dấu vết đàn hổ ở rừng nghiến Lâm Bình (Tuyên Quang), bên đống lửa sưởi nơi vách đá, nguyên thợ săn Nông Văn Huy, người bản Nà Tông (xã Thượng Lâm, Lâm Bình, Tuyên Quang), kể nhiều câu chuyện kỳ bí của rừng già.

Trong số những câu chuyện lạ lùng ấy, tôi ấn tượng với chuyện về những tổ ong rừng. Rừng Lâm Bình hoang sơ, kỳ bí, không chỉ là lãnh địa của những loài voọc quý hiếm, mà còn là lãnh địa của loài ong khổng lồ. Giống ong ấy có tên là ong khoái, thân đen với những vằn vàng to bằng ngón tay người, đốt chết cả người lớn. Đi rừng nhiều, nên tôi không lạ gì giống ong này. Chúng thường làm tổ trên những vách đá cao, dựng đứng, những cây khổng lồ ở những nơi hiểm trở ít bóng người qua lại. Những tổ ong khoái thực sự là những kỳ công.

Giới đi rừng gặp được tổ ong khoái lâu năm thì trúng lớn. Có những tổ ong khoái to bằng cái chiếu, cho tới cả trăm lít mật. Mỗi lít mật ong rừng có giá nửa triệu, thậm chí cả triệu bạc nếu bán ở thành phố, thì việc trúng tổ ong khoái khổng lồ chẳng khác gì trúng số. Tổ ong hoang dã cho mật quý giá như vậy, nhưng có một điều lạ lùng, là ở rừng Lâm Bình, có hai vách núi dựng đứng giữa rừng hoang, có hai quần thể ong khoái khổng lồ làm tổ, nhưng không phải ai cũng dám trèo lên lấy mật.

Phải chăng đám thợ săn ong sợ độ cao? Điều đó không phải, bởi những vách đá loài voọc má trắng quý hiếm nơi đây trú ngụ còn hiểm trở khủng khiếp hơn nhiều, mà đám thợ săn huyết lình vẫn còn trèo được. Họ bắc những chiếc thang dây nhìn đến hãi. Đứng dưới chân núi nhìn lên, hệ thống thang như những que tăm bám vào vách đá. Đám thợ săn trèo trên vách đá chẳng khác gì mấy con nhặng, nhỏ xíu như hạt đậu.

Anh Huy bảo rằng, anh và đám thợ săn đều sợ những câu chuyện tâm linh huyền bí, huyễn hoặc bao phủ quanh những tổ ong có tuổi cả trăm năm này. Anh Huy vốn là thợ săn, thời chiến tranh loạn lạc từng bắn chết cả hổ, hạ vô số gấu, chồn cầy, voọc khỉ giết cả trăm con, nhưng nhắc đến những tổ ong kỳ lạ, anh dựng tóc gáy, không dám đến gần chứ đừng nói đến chuyện trèo lên vách đá để thu lượm mật ong.

Theo lời anh Huy, trong đại ngàn Lâm Bình, có hai vách núi có quần thể tổ ong lớn nhất, là núi Nà Thị và núi Giang Chí, đều trong rừng phòng hộ, trên địa bàn xã Khuôn Hà. Đứng trên mỏm núi hình răng cưa thuộc xã Thượng Lâm, anh Huy chỉ tay về hai mỏm núi cao nhất của xứ Tuyên, chìm trong mây mờ, ẩn sau lớp lớp những dãy núi cao chất ngất mà thấy nản.

Để đến được núi Nà Thị, phải mất ngày rưỡi cuốc bộ leo núi, luồn rừng, còn để đến được đỉnh Giang Chí, mất trọn một ngày đi bộ liên tục. Núi Nà Thị không có bóng người, toàn bộ là rừng già, nên có đến được núi đó, cũng không biết hỏi ai. Chúng tôi chọn núi Giang Chí để đi tìm quần thể tổ ong kỳ lạ. Theo anh Huy, trên vách núi Nà Thị lúc nào cũng có khoảng 10 tổ ong, mỗi tổ to bằng cái chiếu, chứa đến ngót trăm lít mật. Vách núi ấy cao đến nỗi, ngửa cổ nhìn lên, mà thấy tổ ong to bằng cái chiếu chỉ còn như cái đĩa đựng xôi.

Cứ vài năm, tổ ong to quá, lại rụng xuống một phần, nên cả trăm năm qua, dưới chân vách núi ấy, tầng tầng lớp lớp sáp tổ ong dày đến cả mét. Câu chuyện về những tổ ong ở núi Nà Thị quả hấp dẫn.

Những tổ ong trăm tuổi

Sau hai tiếng ngồi trên thuyền máy trên lòng hồ thủy điện Na Hang, hướng về phía đất Bắc Mê (Hà Giang), thì tôi và thợ săn Nông Văn Huy bắt đầu cuộc hành trình cuốc bộ xuyên qua những đại ngàn nghiến mọc trên những mỏm đá tai mèo sắc nhọn. Con đường mòn xuyên rừng thi thoảng mới có đoạn lộ nền đất, thì thấy dấu chân thú nhiều hơn dấu chân người. Rất nhiều vết báo gấm cào trên nền đất đánh dấu lãnh thổ đủ biết đại ngàn hoang sơ như thế nào.

Cuốc bộ đến nhập nhoạng tối, lên đến đỉnh Giang Chí cao hơn 2.000m, nóc nhà của tỉnh Tuyên Quang, thì hiện ra mấy nóc nhà sàn. Trên đỉnh Giang Chí, có mấy mỏm núi và mỗi mỏm núi là một ngôi nhà. Dân cư thưa thớt, đất đai rộng mênh mông. Phía bên kia đỉnh Giang Chí là đất Hà Giang. Nhà thầy cúng Lý Thức Tình ở mỏm núi nhô lên ngay dưới đỉnh Giang Chí mờ sương. Thầy Tình 57 tuổi, dáng người nhỏ thó. Trước kia, ông vốn là công an viên, nhưng bản Giang Chí giải tán, hạ sơn, thì ông lại quay về công việc thầy cúng.

Ánh sáng vàng vọt từ chiếc đèn dầu chỉ thấy mặt người lờ mờ. Khách lạ đến nhà, ông Tình bê ấm pha trà, nhưng cứ đi vòng quanh nhà, nhấp nha nhấp nhổm không chịu ngồi yên. Anh Huy bảo, nhìn dáng đi, với cái kiểu đi lại quẩn quanh như thế, ắt bị bệnh gan nặng. Tò mò, tôi hỏi, thì ông Tình bảo ông bị bệnh gan nặng thật. Ông bảo, làm nghề thầy cúng, có mặt ở các buổi lễ trọng đại, nên không tránh được rượu bia. Vả lại, sống ở đỉnh Giang Chí, quanh năm giá lạnh, ít người, nên chỉ có rượu làm bạn, vì thế mà hỏng cả hai lá gan.

Thầy cúng Lý Thức Tình mở chiếc tủ cũ kỹ, lần giở những cuốn sách ố vàng, mối gặm nham nhở, rồi bắt đầu câu chuyện về tộc người Dao của mình. Ông bảo, gia phả ghi rõ, dòng họ nhà ông di cư từ Trung Quốc sang đất Hà Giang từ 300 năm trước. Cách đây 9 đời, khoảng 200 năm trước, người Dao đặt chân lên đỉnh Giang Chí này.

Cho đến bây giờ, đỉnh Giang Chí vẫn là vùng đất tận cùng của Tuyên Quang, nơi xa xôi, hoang rậm bậc nhất của tỉnh. Cả trăm năm sinh sống, từ vài người, đỉnh Giang Chí đã đông đúc, với 12 hộ dân cùng hơn trăm nhân khẩu. Năm 2004, chính quyền đã lên đây mở lớp học và có thầy cô giáo cắm bản. Tuy nhiên, đường sá quá xa xôi, lớp học chỉ lèo tèo 3-4 học sinh. Đường giao thông không thể mở lên được, điện cũng không thể kéo lên, nên bàn đi tính lại chính quyền đã di dân xuống tận huyện Hàm Yên. Mấy năm trước, toàn bộ dân cư đã được hạ sơn. Tuy nhiên, đã có 4 hộ quay về.

Tôi hỏi: “Hàm Yên là vùng đất thấp, thủ phủ cam sành, rất dễ làm ăn, sinh cư, sao ông không ở đấy, mà quay lại chốn thâm sơn cùng cốc này?”. Ông Tình bảo, ông đã chuyển con cái xuống đó ở, còn ông bà quay về đây ẩn náu. Sinh ra và lớn lên trên quả núi này, khí hậu mát mẻ, nên ông không quen với thời tiết nắng nóng dưới Hàm Yên. Tôi gặng hỏi thêm lý do, thì ông mới tiết lộ rằng, ông về quả núi này ở còn là để trông nom, thờ cúng “Thần Ong”.

Thấy lạ, vì thời buổi này còn thần thánh gì nữa, tôi gặng hỏi thì hóa ra thực chất của việc thờ cúng là trông nom tổ ong khổng lồ, đây cũng là một cách chăm sóc đời sống tinh thần của người Dao mà thôi. Theo ông Tình, hàng năm, đến tháng 4, dân bản đều tổ chức cúng bái, thu hoạch ong và ăn mừng. Tổ ong thuộc sở hữu của cả bản Giang Chí, nhưng giờ dân bản chuyển đi cả rồi chỉ còn 4 hộ thi thoảng đi về, thay nhau trông nom tổ ong.

Bản thân thầy cúng Lý Thức Tình cũng không biết tổ ong có mặt trên đỉnh núi Giang Chí từ bao nhiêu năm trước. Các cụ đều kể lại rằng, “Thần Ong” đã ngự trên đỉnh núi này từ thời khai sơn lập địa, trước khi có con người trên trái đất. Bỏ qua những câu chuyện thần thoại, thì ông nội ông Tình, sinh năm 1910 kể rằng, từ lúc mới sinh ra đã thấy có những tổ ong trên vách núi và các cụ đều thờ cúng “Thần Ong” rất chu đáo.

Việc thờ cúng “Thần Ong” được giao cho ông nội ông Tình, đến đời bố ông, và giờ thì đến đời ông Tình làm nhiệm vụ chăm sóc đời sống tinh thần cho cộng đồng Dao ở nơi hoang thẳm này. Cứ như vậy mà tính ra, thì ít nhất “Thần Ong” đã ngự trên đỉnh Giang Chí 100 năm rồi. Còn theo lời ông Tình, thì tổ tiên ông truyền miệng lại, lúc đặt chân đến đỉnh núi, cách nay 200 năm, đã thấy những tổ ong chi chít trên vách đá.

Chuyện anh Bông lấy mật ong khi chưa cúng, chưa hỏi ý kiến “Thần Ong”, khiến mọi người trong bản đều hãi. Vài hôm sau, anh Hoàng Văn Bông đã chết thảm khốc trong một hang đá”. Không chỉ anh Hoàng Văn Bông mà theo lời kể của thầy cúng Lý Thức Tình, còn có một vài nạn nhân chịu hậu quả thảm khốc vì “phạm” tới “Thần Ong”. Người suýt mất mạng, kẻ ốm liệt giường liệt chiếu vì tự tiện xua ong, trộm mật. Thực hư câu chuyện đã được chính vị Chủ tịch UBND huyện Lâm Bình (Tuyên Quang) chia sẻ với phóng viên.

Những câu chuyện nhuốm màu kỳ bí

“Theo lời các cụ kể lại, ngày xưa, khi di cư đến bản Giang Chí, ngọn núi cao nhất Tuyên Quang, thuộc huyện Lâm Bình bây giờ, đói khát quá, lại mắc nhiều bệnh, nên một người trong họ đã trèo lên lấy mật ong. Khi trèo đến nơi, chưa lấy được tổ ong nào, thì bỗng một đám mây đen ào ào bay đến, cơn gió nổi lên, thổi bay người này xuống, chết tan xương nát thịt dưới chân núi. Từ trên vách núi, vang xuống một lời nói rằng “Thần Ong” ngự trên quả núi này, không ai được phép tự tiện quấy phá. “Thần Ong” cũng báo rằng, nếu muốn lấy mật thì phải cúng bái đàng hoàng, nếu “Thần Ong” cho phép, thì mới lấy được mật, còn “Thần Ong” từ chối, thì nhất định không được động vào, kẻo mất mạng như chơi. Thờ cúng “Thần Ong” thực chất là việc trông nom tổ ong khổng lồ, một cách chăm sóc đời sống tinh thần của người Dao). Từ bấy, người Dao ở bản Giang Chí cúng bái cẩn thận mỗi khi muốn khai thác ong”, thầy cúng Lý Thức Tình kể.

Nghe thầy cúng Lý Thức Tình kể câu chuyện giông gió nổi lên thổi bay người lấy ong, tôi chợt nhớ đến những vụ chết người kỳ lạ trên hồ thủy điện Na Hang. Những ngày lênh đênh trên hồ, tôi được đám lái đò kể nhiều chuyện kỳ lạ về thứ gió, mà người ta gọi là gió hang. Thứ gió ấy như thể một cơn lốc đột ngột, khiến sóng hồ cồn lên, nhấn chìm thuyền. Hoặc, thuyền máy đang chạy, cơn gió khủng khiếp ấy bỗng bốc thuyền, nhấn chìm tất cả.

Sau này tìm hiểu mới biết, gió hang không phải là gió thổi ra từ hang đá, mà là những luồng khí bị những dãy núi đá vôi nén lại, rồi bung mạnh ở phía mặt hồ, khiến những chiếc thuyền đen đủi chạm phải lật úp, dẫn đến chết người. Có lẽ, chuyện gặp cơn gió mạnh quật chết người lấy ong có liên quan đến luồng gió gọi là gió hang, chứ không có gì thần bí.
Thế nên với câu chuyện bầy ong vật người, ngay khi thầy cúng Lý Thức Tình vừa dứt lời, tôi dám khẳng định đó chỉ là những lời đồn thổi vô căn cứ.

Để tôi tin lời về quần thể tổ ong linh thiêng, đặc biệt là chuyện “Thần Ong” vật người, thầy cúng Lý Thức Tình sai cậu con trai đi gọi thêm mấy người trong bản. Lát sau, anh Bàn Phúc Hiền, cư ngụ ở mỏm núi bên cạnh có mặt. Anh Hiền năm nay mới 48 tuổi, nhưng răng rụng gần hết, móm mém, trông như đã ngoài 60. Anh Hiền bảo rằng, trước kia, hang ong là tài sản chung của cả bản, nhưng giờ dân bản hạ sơn hết rồi, chỉ còn 4 hộ gia đình ở lại trông nom, nên thuộc sở hữu của 4 gia đình, trong đó có gia đình anh.

Theo lời anh Hiền và ông Tình, cách nay 10 năm, anh Hoàng Văn Bông, ở xã Sinh Long (Na Hang) đã mất mạng thảm khốc vì dám xâm phạm “Thần Ong”. Anh Bông là người Tày, sống ở vùng dưới, nhưng thường xuyên vào rừng săn thú. Anh Bông có tài bắt rắn siêu hạng. Chỉ cần biết quả núi nào có hổ chúa, Bông sẽ bắt bằng được. Đi rừng nhiều, thú dữ không sợ, nên anh Bông chẳng sợ gì ong. Anh vẫn thường xuyên lấy mật ong rừng về bán.

Hồi đến đỉnh Giang Chí, biết trên vách núi có nhiều tổ ong, anh Bông đã quyết định lấy vài lít về dùng. Thấy anh Bông có ý định lấy ong ở đỉnh Giang Chí, nhiều người đã can ngăn, nhưng không ăn thua gì. Khi đó, trưởng bản Bàn Phúc Héng còn ở đây, đã ngăn cản, nhưng anh Bông nói càn, rằng núi đó là núi hoang, ong là của rừng, nên anh có quyền lấy, không ai can ngăn được anh. Nghĩ tổ ong còn nhiều, anh Bông chỉ lấy vài lít, nên mọi người cũng mặc kệ anh Bông. Để lấy được mật, anh Bông chuẩn bị dụng cụ đầy đủ, gồm quần áo dày, gang tay, mũi lưới bọc mặt.

Toàn bộ thân thể đã bịt kín, anh Bông trèo lên đỉnh núi, buộc dây rừng bện to bằng bắp tay vào người, rồi tụt xuống vách đá. Anh Bông bẻ lấy một góc tổ ong, rồi trèo lên. Miếng tổ ong ấy cho khoảng 5 lít mật. Đàn ong khoái bị người lạ xâm phạm nổi điên, bu đen lấy anh Bông, nhưng không con nào đốt được vì anh Bông đã mặc đồ bảo hộ kín mít. Chuyện anh Bông lấy mật ong khi chưa cúng, chưa hỏi ý kiến “Thần Ong”, khiến mọi người trong bản đều hãi, nói anh này liều mạng, kiểu gì cũng gặp vận rủi.

Y rằng, vài hôm sau, dân bản nghe tin báo lên, anh Hoàng Văn Bông đã chết thảm khốc trong một hang đá. Ở hang Phủng, thuộc bản Phiêng Que (xã Xuân Tiến, Lâm Bình), có thứ đất bazan kỳ lạ, chứa nhiều diêm sinh. Người dân trong vùng vẫn vào hang Phủng khai thác đất bazan về làm thuốc súng. Họ đào đất trong hang, đánh cho tơi, đựng vào những chiếc sọt đan bằng nứa, rồi đổ nước lên. Nước thấm vào sọt đất, chảy xuống dưới thành giọt. Nước chảy qua lớp đất được cô đặc lại sẽ cho ra thuốc nổ.

Hôm đó, anh Bông và một người cùng bản đang đào đất trong hang, thì những tảng đá khổng lồ trên trần hang sập xuống, đè luôn lên người anh Bông, vít luôn cửa ngách. Người bạn cùng bản đào đất ở ngách khác, nên không hề hấn gì. Anh này về bản gọi người ứng cứu, tuy nhiên, mấy chục con người kéo đến hang Phủng mà không có cách nào lấy được xác anh Bông ra ngoài. Những tảng đá khổng lồ, nặng hàng chục tấn đã vít chặt cửa hang, nghiền nát thân thể anh Bông. Không lấy được xác, gia đình đành làm lễ cúng, rồi coi ngách hang Phủng ấy là nấm mồ chôn anh Bông.

Theo ông Lý Thức Tình, trước thời điểm anh Bông liều mạng khai thác tổ ong, rồi chết thảm khốc, thì một người Mông ở Hà Giang mò sang, ăn trộm tổ ong, cũng suýt mất mạng. Anh này nghe tin đỉnh Giang Chí có nhiều mật ong, đã mò đến khai thác. Anh này vác cây sào dài, tính chọc cho tổ ong rụng xuống. Tuy nhiên, điều kỳ lạ xảy ra, đó là anh này vừa trèo lên thang, còn cách tổ ong cả chục mét, thì bầy ong đã lao xuống tấn công, đốt cho mấy chục vết.

Người dân bản Giang Chí phát hiện anh này bị ong tấn công, đã hái thuốc cho anh vừa đắp, vừa uống, rồi thầy cúng Lý Thức Tình phải mổ gà cúng ở núi mấy ngày, anh người Mông kia mới tỉnh lại, thoát chết. Hồi đầu năm 2013, anh chàng người Mông, ở Bắc Mê, tên là Vàng Seo Vần, cũng gặp hạn lớn khi vô tình xâm phạm “Thần Ong”. Anh này lên núi Giang Chí khai thác củ ba mươi (củ cát cánh) để bán cho Trung Quốc làm thuốc. Anh này đã làm lò sấy ở dưới chân núi, nơi có quần thể tổ ong. Thấy khói bốc lên nghi ngút, dân bản tưởng có kẻ đốt lửa đuổi ong để trộm mật, nên chạy lên, mới biết Vàng Seo Vần đã nổi lửa sấy củ ba mươi cả tiếng đồng hồ. Lửa cháy lớn, khóc mùi mịt quyện lên vách đá, khiến đàn ong sợ hãi bỏ đi cả. Phải mất một năm sau, đàn ong mới quay về làm tổ. Điều kỳ lạ là, khi đàn ong bay đi, anh chàng Vàng Seo Vần ốm liệt giường chiếu, không đi rừng được nữa. Gia đình anh này đã mời cả chục thầy cúng, tốn kém không biết bao nhiêu mà kể, vẫn không khỏi bệnh. Gia đình đã khiêng anh xuống tận Hà Nội điều trị mà vẫn chẳng ăn thua.Thế nhưng, khi đàn ong quay về làm tổ vào đầu năm 2014, thì anh này tự nhiên hết bệnh.

Sức khỏe hồi phục, Vàng Seo Vần lại vào rừng tìm củ ba mươi, nhưng không bao giờ Vần dám đến gần vách đá nơi có tổ ong, chứ đừng nói đến chuyện làm việc gì kinh động đến nơi ở của ong.

“Chỉ là vô tình trùng hợp”

Chuyện bầy ong vật người thoạt nghe đã thấy chỉ là lời đồn thổi vô căn cứ thế nhưng vì có một vài trường hợp vô tình trùng hợp khi không may bị chết, bị bệnh nên bao nhiêu năm, chuyện về bầy ong vì thế vẫn nhuốm màu kì bí. Đem câu chuyện mà thầy cúng Lý Thức Tình và anh Bàn Phúc Hiền vừa kể, tôi đến gặp ông Nguyễn Văn Dưng (Chủ tịch UBND huyện Lâm Bình). Vị Chủ tịch huyện đã tái khẳng định suy nghĩ của tôi: “Tôi cũng đã nghe một số anh em bên nông nghiệp kể về vách núi có quần thể tổ ong trên đỉnh Giang Chí và nhiều chuyện kỳ bí liên quan đến quần thể tổ ong ấy. Tuy nhiên, chuyện “Thần Ong” vật người thì chắc chắn không bao giờ có. Đồng bào ở đây thường thần bí hóa nhiều chuyện trong cuộc sống thường ngày, từng gốc cây, hang đá cũng gắn với những truyền thuyết bí ẩn.

Về việc những người xâm phạm tổ ong bị chết, hoặc bị bệnh, chỉ là vô tình trùng hợp mà thôi, rồi được đồn thổi lên. Theo tôi, đồng bào thần bí hóa những tổ ong còn có mục đích tạo ra rào cản tâm linh, nhằm bảo vệ tổ ong khỏi bị xâm phạm bởi kẻ trộm”, ông Dưng cho biết. Còn theo chuyên gia tâm linh Lê Thái Bình (Viện nghiên cứu tiềm năng con người), ở nước mình, không chỉ quần thể tổ ong, mà hòn đá, gốc cây, con vật bình thường cũng được thờ cúng, được thần thánh hóa.

Khi quan sát bất kỳ hiện tượng, sự vật nào, mà không giải thích được, thì họ sẽ quy cho đó là thần linh. Hiện tượng thần thánh hóa đã nằm trong tâm thức người Việt. Việc mượn màu sắc huyền bí để quy chụp cho một hiện tượng nào đó và tôn sùng là thần thánh là mê tín dị đoan, lợi dụng “thần linh” để đạt mục đích nào đó. “Ở trường hợp “Thần Ong” vật người này, tôi nghĩ rằng đồng bào không cố tình bịa tạc để dọa dẫm ai, hay lợi dụng thần thánh, mà đơn giản là đồng bào ở đó chưa có sự hiểu biết khoa học, nhận thức chưa cao, nên tin vào bất cứ điều gì mà ai đó thổi phồng lên.

Nghiên cứu về tâm linh nhiều năm, tôi khẳng định không có thánh thần nào vật người cả. Việc ai đó chết, hay mắc bệnh sau khi xâm phạm tổ ong chắc chắn chỉ là ngẫu nhiên mà thôi. Mỗi ngày, có hàng người vào rừng tìm ong, hàng ngàn tổ ong được lấy ra khỏi rừng, thì thiếu gì chuyện tai nạn, bệnh tật này khác”, chuyên gia Lê Thái Bình dẫn giải.

(Còn nữa)

Theo Tri Thức Trẻ